Rủi ro pháp lý khi các shipper giao nhầm ma tuý, hàng cấm mà không hề biết

Ranh giới mong manh giữa “không biết” và “phải chịu trách nhiệm”

Mới đây, Công an TP.HCM đã triệt phá một đường dây mua bán cần sa và thuốc lá điện tử chứa chất cấm hoạt động qua mạng xã hội. Đáng chú ý, trong quá trình điều tra, cơ quan chức năng xác định đường dây này có nhiều người tham gia với các vai trò khác nhau, bao gồm cả việc nhận, giao hàng qua mạng xã hội - những hành vi có thể dẫn đến trách nhiệm hình sự theo quy định nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Tương tự, tại khu vực biên giới Tây Ninh, lực lượng chức năng phát hiện vụ vận chuyển pháo nổ trái phép với số lượng lớn…

Từ những vụ việc trên có thể thấy, vi phạm pháp luật hiện nay không chỉ xuất phát từ các hành vi phạm tội có tổ chức, mà ngày càng xuất hiện nhiều trường hợp người dân tham gia một cách gián tiếp, thụ động, thậm chí không ý thức đầy đủ về hậu quả pháp lý. Trong bối cảnh các giao dịch, thỏa thuận được thực hiện chủ yếu qua mạng xã hội, ranh giới giữa “việc làm thêm”, “giúp đỡ” và hành vi vi phạm pháp luật trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Đáng lo ngại là không ít người lao động, người dân tự do vẫn cho rằng chỉ khi trực tiếp mua bán, sử dụng hoặc hưởng lợi lớn mới bị xử lý hình sự. Thực tế, pháp luật quy định rất rõ: Chỉ cần tham gia vào các khâu như vận chuyển, tàng trữ, giao nhận trái phép hàng cấm, người tham gia cũng có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý tương ứng với hành vi của mình. Sự thiếu hiểu biết này đang trở thành “khoảng trống” khiến nhiều người vô tình vướng vào vòng xoáy vi phạm pháp luật.

Anh Tuấn (30 tuổi, nhân vật đã được đổi tên) kể rằng, anh làm lao động tự do tại một khu công nghiệp ở Đồng Nai. "Người ta nhờ nhận giúp vài gói hàng, mỗi lần vài trăm nghìn đồng. Họ nói là hàng tiêu dùng, giao qua mạng, không có gì phức tạp. Lúc đó tôi chỉ nghĩ đơn giản là kiếm thêm thu nhập”, anh Tuấn kể.

Theo lời anh, việc nhận hàng được thực hiện thông qua các ứng dụng nhắn tin. Không hợp đồng, không giấy tờ, chỉ có địa chỉ giao – nhận và tiền công chuyển khoản sau mỗi chuyến. Anh không kiểm tra kỹ hàng hóa, cũng không đặt câu hỏi.

“Tôi không trực tiếp mua bán, cũng không sử dụng. Tôi nghĩ mình chỉ là người làm thuê”. Cho đến khi cơ quan chức năng kiểm tra, phát hiện trong các gói hàng có chất cấm, anh mới nhận ra vấn đề nghiêm trọng. Anh bị mời làm việc nhiều lần, phương tiện bị tạm giữ, công việc gián đoạn.

Lúc làm việc với cơ quan công an, anh Tuấn mới vỡ lẽ dù không phải chủ mưu, cũng có thể bị xử lý theo quy định pháp luật. May mắn trong trường hợp của anh, cơ quan điều tra xác định anh chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm hình sự, nhưng vẫn bị xử phạt hành chính và răn đe nghiêm khắc. Tuy nhiên, hậu quả để lại không nhỏ là mất việc làm, ảnh hưởng uy tín cá nhân, gia đình hoang mang.

Theo anh, nhiều người lao động quanh khu trọ cũng từng được mời chào làm những công việc tương tự, nhưng không ai thực sự hiểu mình đang đối diện với rủi ro pháp luật gì. “Người ta chỉ thấy trước mắt là tiền công. Còn luật thì xa vời lắm”, anh Tuấn cay đắng nói.

Để mỗi cú click không trở thành bước ngoặt sai lầm

Ngày nay, sự phát triển của thương mại điện tử, mạng xã hội và các nền tảng giao dịch trực tuyến đã làm thay đổi phương thức mua bán, trao đổi hàng hóa. Song hành với đó, tội phạm cũng “lên mạng”, tinh vi hơn, khó nhận diện hơn.

Không ít người cho rằng: “Mình chỉ mua hộ, giữ hộ”, “Chỉ chuyển giúp vài gói hàng”, hoặc: “Thứ này bán công khai trên mạng thì chắc không sao”. Chính những suy nghĩ ấy đã khiến nhiều người từ chỗ không có ý thức phạm tội, dần trở thành người vi phạm pháp luật.

Thực tế cho thấy, trong nhiều vụ án ma túy, vũ khí, hàng cấm bị phát hiện gần đây, có không ít đối tượng là người lao động tự do, thanh niên tỉnh lẻ lên thành phố mưu sinh. Họ không phải “đầu nậu”, nhưng lại giữ vai trò trung gian như nhận hàng, giao hàng, cho mượn tài khoản ngân hàng, cho mượn kho chứa. Pháp luật không phân biệt “biết nhiều hay biết ít” – chỉ cần có hành vi, hậu quả pháp lý là rất rõ ràng.

Một trong những vấn đề lớn hiện nay là khoảng trống nhận thức pháp luật của người dân trong môi trường số. Nhiều người không biết rằng:

• Chỉ cần tàng trữ trái phép chất cấm, dù chưa tiêu thụ, cũng đã đủ yếu tố cấu thành tội phạm.
• Vận chuyển thuê hàng hóa mà biết rõ là hàng cấm vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự.
• Cho mượn tài khoản ngân hàng để nhận tiền bất minh có thể bị xem là hành vi tiếp tay cho tội phạm.

Trong không gian mạng, các hành vi vi phạm thường được “ngụy trang” bằng những từ ngữ vô hại: “hàng xách tay”, “hàng đặc biệt”, “ship kín”, “không cần hỏi nhiều”. Với người thiếu hiểu biết pháp luật, những lời mời gọi ấy rất dễ đánh trúng tâm lý tò mò, ham lợi, hoặc đơn giản là cần tiền. Khi sự việc vỡ lở, cái giá phải trả không chỉ là tiền phạt hay án tù, mà còn là án tích, cơ hội việc làm bị khép lại, tương lai bị chặn đứng.

Từ những vụ việc an ninh trật tự xảy ra gần đây, có thể thấy tham vấn pháp luật đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong phòng ngừa vi phạm, nhất là ở các đô thị lớn và khu công nghiệp.

Tham vấn không chỉ là giải đáp khi đã xảy ra tranh chấp, mà cần: Đến tận khu nhà trọ công nhân, vào trường học, khu dân cư, xuất hiện trên mạng xã hội, nền tảng số – nơi người dân đang hiện diện mỗi ngày.

Ở đó, một buổi tư vấn ngắn, một tình huống được phân tích rõ ràng, có thể giúp người dân nhận ra việc này là nguy hiểm, tốt nhất nên tránh. Đó chính là cách phòng ngừa bền vững nhất.

Pháp luật không hướng đến việc trừng phạt, mà để bảo vệ xã hội và chính mỗi cá nhân, để mọi thứ luôn tốt hơn. Trong bối cảnh tội phạm ngày càng lợi dụng công nghệ, người dân càng cần được trang bị “kỹ năng pháp lý” cơ bản như một kỹ năng sống thiết yếu.

Mỗi cú click chuột hôm nay có thể rất nhanh, nhưng hệ quả pháp lý của nó có thể kéo dài cả đời. Khi pháp luật được phổ biến đúng cách, khi tham vấn đến được với người dân sớm hơn, những câu chuyện đáng tiếc như của Tuấn có lẽ sẽ ít đi.

Và đó cũng là lúc pháp luật thực sự trở thành người bạn đồng hành, chứ không chỉ là ranh giới cuối cùng sau những sai lầm.