Doanh nghiệp tự quyết giá bán xăng dầu: Người dân sẽ phải mua giá đắt?

Năm 2026 sẽ là năm đặc biệt, đánh dấu bước ngoặt với mặt hàng xăng dầu khi dự thảo nghị định kinh doanh xăng dầu (thay thế cho tất cả các nghị định hiện hành) sắp được ban hành cũng như việc chuyển đổi chủng loại xăng dầu.

Trong đó, thay đổi quan trọng nhất là sẽ trả lại quyền điều chỉnh giá cho các doanh nghiệp, Bộ, ngành chỉ thực hiện công tác kiểm tra, hậu kiểm.

Kiểm soát giá bán qua chi phí định mức

Dự thảo nghị định về kinh doanh xăng dầu mới nhất quy định, giá bán buôn, giá bán lẻ xăng dầu trong và ngoài hệ thống được thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu, thương nhân phân phối xăng dầu quyết định, thực hiện theo đúng quy định của pháp luật về giá và theo cơ chế thị trường.

Giá bán lẻ xăng dầu của hệ thống trực thuộc hệ thống phân phối của thương nhân đầu mối hoặc thương nhân phân phối không cao hơn giá bán lẻ do hệ thống công bố;

Giá bán lẻ của thương nhân bán lẻ xăng dầu không thuộc hệ thống phân phối của đầu mối được thương nhân bán lẻ xăng dầu quyết định, thực hiện theo đúng quy định của pháp luật về giá và theo cơ chế thị trường.

Như vậy, theo quy định tại dự thảo, cửa hàng bán lẻ thuộc Petrolimex hoặc PV Oil sẽ bán giá thấp hoặc bằng giá Petrolimex hoặc PV Oil công bố; các thương nhân bán lẻ ngoài hệ thống này sẽ được tự quyết định giá bán sau khi cân đối các chi phí mua hàng từ các đầu mối hoặc phân phối.

Ông Bùi Ngọc Bảo - Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam nhận định, về cơ bản, quy định về giá bán lẻ xăng dầu không thể hiểu một chiều theo hướng doanh nghiệp (DN) tự quyết định giá bán mà rõ ràng cơ quan quản lý vẫn kiểm soát giá này thông qua một chi phí cực kỳ quan trọng là chi phí định mức kinh doanh.

Ông Bảo phân tích, thông thường giá bán bao gồm giá vốn, chi phí vận chuyển và lợi nhuận kỳ vọng. Điều cơ bản về giá trong dự thảo khác so với trước đây là Nhà nước định luôn giá vốn, tức là Nhà nước lấy giá công bố 7 ngày trước ngày điều chỉnh để xác định giá cơ sở và từ đó xác định trần giá bán lẻ.

Chính từ việc này mới nảy sinh trường hợp doanh nghiệp bị lỗ rất nặng trong những thời điểm mà giá thế giới đang theo xu hướng giảm bởi Nhà nước chỉ căn cứ vào giá thế giới 7 ngày để định giá vốn, do giá thế giới xuống thấp nên giá vốn cũng xuống thấp hơn với giá thực tế.

Doanh nghiệp đầu mối bị lỗ, từ đó mới xảy ra việc chiết khấu thấp cho thương nhân phân phối và bán lẻ. “Thậm chí lúc giá thế giới thấp lại xảy ra tình trạng khan hàng nhưng thực tế là không khan hàng mà do càng bán càng lỗ nên người bán không muốn bán ra” - ông Bảo nói.

Thị trường sẽ hưởng lợi

Với cơ chế mới trong dự thảo, khi doanh nghiệp được kê khai và tự quyết định giá bán xăng dầu theo đúng chi phí thực tế, thị trường được kỳ vọng sẽ vận hành gần hơn với nguyên tắc cạnh tranh.

Trong đó, các thương nhân có năng lực đàm phán tốt và quản lý chi phí hiệu quả sẽ có lợi thế trong thu hút khách hàng, qua đó tạo áp lực cạnh tranh tích cực đối với những đơn vị khác.

Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam đánh giá rằng, thị trường sẽ bớt phụ thuộc vào cơ chế điều hành giá tập trung như hiện nay, vốn dễ gây ra tình trạng “giá vốn ảo” dẫn đến lỗ cho doanh nghiệp trong các giai đoạn giá thế giới giảm. Khi doanh nghiệp được tự điều chỉnh giá, chi phí vốn sẽ phản ánh sát hơn giá mua thực tế và chi phí kinh doanh, giúp tránh hiện tượng chiết khấu thấp, khan hàng cục bộ và kéo theo sự phục hồi trong hệ thống phân phối.

Điều này không chỉ tạo ra lợi thế cạnh tranh lành mạnh giữa các đơn vị đầu mối và bán lẻ, mà còn giúp thúc đẩy động lực phát triển thị trường xăng dầu trong nước.

Tác động đối với người tiêu dùng

Việc cho phép doanh nghiệp tự quyết định giá bán xăng dầu được kỳ vọng mang lại nhiều lợi ích trực tiếp cho người tiêu dùng.

Trước hết, giá xăng dầu có khả năng phản ánh sát hơn diễn biến thị trường, hạn chế tình trạng chậm điều chỉnh như cơ chế điều hành tập trung trước đây.

Khi doanh nghiệp cạnh tranh về giá và chất lượng dịch vụ, người tiêu dùng sẽ có thêm lựa chọn, đặc biệt tại các đô thị lớn và khu vực có nhiều cửa hàng bán lẻ.

Bên cạnh đó, cơ chế mới cũng góp phần giảm nguy cơ khan hiếm xăng dầu cục bộ, bởi doanh nghiệp có động lực bảo đảm nguồn cung và phân phối ổn định.

Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu triển khai, người tiêu dùng cũng có thể đối mặt với rủi ro biến động giá giữa các doanh nghiệp và khu vực, đòi hỏi vai trò giám sát chặt chẽ của cơ quan quản lý để bảo đảm cạnh tranh lành mạnh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.