Xóm trọ công nhân những ngày cuối năm: Ý tưởng rút bảo hiểm xã hội 1 lần

Đưa pháp luật đến gần người lao động

Khi pháp luật không còn ở khoảng cách xa, mà hiện diện trong những buổi trò chuyện giản dị nơi xóm trọ, mùa Xuân đến với công nhân lao động cũng trở nên bền và ấm hơn.

Những ngày giáp Tết, xóm trọ công nhân ở ngoại ô Biên Hòa, Đồng Nai bớt ồn ào hơn thường lệ. Một số phòng đã khóa cửa, người về quê sớm. Những căn còn sáng đèn là của công nhân tăng ca, hoặc những người chọn ở lại Đồng Nai đón Xuân.

Trên khoảng sân nhỏ giữa các phòng trọ, vài chiếc ghế nhựa được kê vội. Không băng rôn, không hội trường, cũng chẳng có bục phát biểu. Người đàn ông đứng giữa vòng tròn công nhân mặc áo sơ mi giản dị, tay cầm xấp giấy in, giọng nói chậm rãi, dễ nghe. Đó là luật sư Vũ Ngọc Hà, Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật Liên đoàn Lao động tỉnh Đồng Nai.

Buổi tuyên truyền pháp luật bắt đầu như một cuộc trò chuyện. Không ai yêu cầu công nhân phải ngồi ngay ngắn hay ghi chép. Có người vừa nghe vừa bế con, có người đứng tựa cửa phòng trọ. Luật sư Hà không mở đầu bằng điều luật, mà bằng một câu hỏi rất đời: “Cuối năm, có ai ở đây đang phân vân rút bảo hiểm xã hội một lần không?”.

Vài cánh tay giơ lên, ngập ngừng. Có người cười, có người thở dài. Đó là tâm trạng rất thật của công nhân những ngày cận Tết: Cần tiền trước mắt, nhưng lo cho đường dài.

Ông không khuyên ngay đúng – sai. Ông kể những câu chuyện cụ thể: Một người công nhân sau vài năm rút bảo hiểm, đến lúc lớn tuổi không còn khả năng lao động; một người kiên nhẫn giữ sổ bảo hiểm, để rồi sau này có lương hưu, có thẻ bảo hiểm y tế khi tuổi già. Pháp luật, trong cách nói của ông, không phải là mệnh lệnh, mà là sự lựa chọn có hiểu biết.

Không chỉ có luật sư Vũ Ngọc Hà, phía sau những buổi tuyên truyền pháp luật ở xóm trọ công nhân còn là một đội ngũ cán bộ công đoàn âm thầm làm việc mỗi ngày. Họ là những người quen mặt ở khu công nghiệp, ở nhà trọ, ở những buổi sinh hoạt công nhân sau giờ tan ca. Có người là cán bộ công đoàn cơ sở, có người là chuyên viên tư vấn pháp luật, có người vừa làm công tác công đoàn vừa kiêm nhiệm nhiều việc khác.

Điểm chung của họ là chọn cách đến gần người lao động, nói pháp luật bằng ngôn ngữ đời sống, lắng nghe nhiều hơn là giảng giải. Chính từ những bước chân bền bỉ ấy, pháp luật dần rời khỏi trang giấy, đi vào từng xóm trọ, từng phân xưởng, trở thành điểm tựa để công nhân lao động yên tâm mưu sinh, lặng lẽ đi qua năm cũ và đón một mùa Xuân mới vững vàng hơn.

Họ không chờ công nhân tìm đến trung tâm tư vấn, mà chủ động mang pháp luật đến tận nơi công nhân đang sống – nơi bữa cơm còn vội, nơi nỗi lo áo gạo tiền luôn hiện hữu.

Trong đời sống đô thị công nghiệp, hàng trăm nghìn công nhân nhập cư đang sống và làm việc giữa nhịp phát triển rất nhanh của xã hội. Pháp luật ngày càng đầy đủ, nhưng khả năng tiếp cận pháp luật của người lao động lại không theo kịp. Áp lực mưu sinh, thời gian hạn hẹp, tâm lý ngại va chạm khiến nhiều người chấp nhận “biết sao sống vậy”, thậm chí chấp nhận thiệt thòi vì nghĩ rằng pháp luật là thứ gì đó xa vời, chỉ dành cho người có điều kiện. Chính trong khoảng trống ấy, vai trò của tổ chức công đoàn và những cán bộ làm công tác pháp luật ở cơ sở trở nên đặc biệt quan trọng: không phải để xử lý mâu thuẫn, mà để giúp người lao động hiểu luật trước khi rơi vào rủi ro.

Giữ mùa Xuân từ những điều bình dị

Ngồi ở mép hành lang, chị Nguyễn Thị Hồng, công nhân may quê Quảng Ngãi, nói chậm rãi sau buổi tuyên truyền: “Trước giờ tụi tôi nghe người ta nói sao thì làm vậy. Ai rút bảo hiểm thì mình cũng nghĩ rút cho có tiền xài. Nghe luật sư phân tích, tôi mới hiểu nếu rút hết rồi, sau này lớn tuổi không còn gì dựa vô”.

Chị bảo, không phải công nhân không muốn hiểu luật, mà không biết hỏi ai, hỏi lúc nào. "Tan ca là mệt rồi, về phòng trọ chỉ lo cơm nước, còn thời gian đâu mà tìm hiểu, giờ có người tới tận nơi nói cho nghe vậy, tụi tui mừng lắm”, chị Hồng nói.

Cách đó không xa, anh Trần Văn Thanh, công nhân cơ khí, gật đầu đồng tình chia sẻ, trước đây ký hợp đồng lao động, người ta đưa sao thì ký vậy. Giờ nghe mới biết có mấy điều mình có quyền hỏi lại, chứ không phải cái gì cũng phải chịu.

Với anh, buổi tuyên truyền không làm anh nhớ hết điều luật, nhưng giúp anh bớt sợ pháp luật.

Một nữ công nhân trẻ bế con nhỏ đứng phía ngoài vòng tròn tâm sự: “Tôi chỉ mong biết mấy cái liên quan tới bảo hiểm y tế, thai sản. Không biết thì thiệt mình, mà trước giờ đâu ai chỉ”. Chị nói xong, lại lặng lẽ dỗ con ngủ. Câu chuyện ngắn, nhưng đủ cho thấy nhu cầu rất thật của người lao động: không phải tranh chấp, không phải kiện tụng – mà là được hiểu để không thiệt thòi.

Luật sư Hà chia sẻ rằng, nếu người lao động hiểu luật sớm, nhiều rủi ro sẽ không xảy ra. Pháp luật tốt nhất là pháp luật được hiểu trước khi có vấn đề.

Ở những xóm trọ công nhân như thế, pháp luật không hiện lên bằng những điều khoản khô cứng, mà bằng những câu chuyện rất đời, rất thật. Khi người lao động được lắng nghe, được giải thích cặn kẽ, họ không còn sợ luật, mà bắt đầu xem luật như một chỗ dựa. Xuân vì thế không chỉ đến từ những chuyến xe về quê, mà còn đến từ sự an tâm – an tâm rằng mình hiểu quyền của mình, hiểu con đường mình đang đi.

Và đôi khi, một mùa Xuân bền vững bắt đầu từ chính những buổi trò chuyện giản dị nơi xóm trọ, khi pháp luật bước xuống đời sống bằng sự tử tế và thấu hiểu…