Vụ hơn 120 tấn thịt tả heo châu Phi tuồn vào nhà máy: Trách nhiệm với người tiêu dùng thế nào?

Công an TP.Hải Phòng vừa khởi tố vụ án, khởi tố 9 bị can liên quan đường dây thu gom, vận chuyển, tiêu thụ hơn 120 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả châu Phi để chế biến thành đồ hộp.

Hành trình phá án của Công an TP.Hải Phòng

Theo thông tin từ Công an TP.Hải Phòng, qua công tác nắm tình hình và các biện pháp nghiệp vụ, ngày 8/9/2025, Phòng Cảnh sát kinh tế - Công an TP.Hải Phòng đã phát hiện, bắt giữ các đối tượng đang có hành vi vận chuyển, mua bán 1.274,5 kg thịt lợn đã giết mổ, có mùi ôi thiu, không có nguồn gốc xuất xứ. Thậm chí, thịt này còn dương tính với virus dịch tả lợn Châu Phi.

Đến ngày 12/9/2025, Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an thành phố đã ra Quyết định khởi tố vụ án “Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm”.

Tiếp đó, ngày 24/12/2025, Cơ quan Cảnh sát điều tra – Công an TP.Hải Phòng khởi tố đối với 9 bị can gồm: Bùi Đức Trọng (sinh năm 1979, phường Ngô Quyền, TP.Hải Phòng); Lê Bá Doanh (sinh năm 1977, phường An Biên, TP.Hải Phòng); Nguyễn Thị Tuyến (sinh năm 1980, Mỹ Hào, Hưng Yên); Nguyễn Thị Lan (sinh năm 1977, xã Đông Hưng, Hưng Yên); Đinh Thị Nghị (sinh năm 1982, địa chỉ thôn Quang Trung, xã Thần Khê, Hưng Yên); Nguyễn Bình Loan (sinh năm 1968, xã Thần Khê, Hưng Yên); Phạm Xuân Toan (sinh năm 1975, xã Thần Khê, tỉnh Hưng Yên), Nguyễn Gia Đạt (sinh năm 1971,xã Bắc Tiên Hưng, tỉnh Hưng Yên), Trịnh Hà Việt (sinh năm 1991, xã Hà Nam, TP.Hải Phòng) cùng về hành vi cung cấp, mua bán thực phẩm có nguồn gốc từ lợn chết, lợn ốm yếu do mắc dịch tả lợn châu Phi theo khoản 4 Điều 317 BLHS.

Trước đó nhiều tháng, Phòng Cảnh sát Điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (Công an TP.Hải Phòng) phát hiện đường dây thu mua thịt lợn bị nhiễm bệnh dịch tả châu Phi, tuồn đến kho của đơn vị chuyên làm đồ hộp nổi tiếng tại thành phố Hải Phòng.

Nhóm đối tượng đã thu gom được hơn 120 tấn thịt lợn nhiễm bệnh đưa vào kho của Công ty Cổ phần đồ hộp Hạ Long (HaLong Canfoco), có trụ sở tại 71 Lê Lai, phường Ngô Quyền (TP.Hải Phòng), trong đó có khoảng 2 tấn đã được sản xuất thành thịt hộp. Số thịt này đều đã bị ôi thiu, chảy nước, bốc mùi.

Không chỉ dừng ở xử phạt hành chính

Theo Luật An toàn thực phẩm năm 2010, việc sử dụng nguyên liệu không bảo đảm an toàn, nguyên liệu mang mầm bệnh để sản xuất, chế biến thực phẩm là hành vi bị nghiêm cấm tuyệt đối. Trong trường hợp trên, việc tập kết số lượng lớn thịt lợn nhiễm bệnh tại kho lạnh, đặc biệt khi đã có dấu hiệu đưa một phần nguyên liệu vào dây chuyền chế biến, là tình tiết có tính chất nghiêm trọng, vượt ra ngoài phạm vi vi phạm nhỏ lẻ thông thường.

Nếu kết quả điều tra cho thấy hành vi vi phạm chưa gây hậu quả cụ thể đối với sức khỏe người tiêu dùng, doanh nghiệp trước hết có thể bị xử lý theo hướng xử phạt vi phạm hành chính. Theo Nghị định số 115/2018/NĐ-CP của Chính phủ, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 124/2021/NĐ-CP, hành vi sử dụng nguyên liệu không bảo đảm an toàn thực phẩm để sản xuất, chế biến thực phẩm bị phạt tiền từ 80 triệu đồng đến 100 triệu đồng đối với cá nhân; đối với tổ chức, mức phạt tiền được áp dụng gấp đôi, tức có thể lên tới 200 triệu đồng. Ngoài ra, doanh nghiệp còn có thể bị áp dụng các biện pháp bổ sung như đình chỉ hoạt động sản xuất, kinh doanh từ 1 đến 3 tháng, buộc tiêu hủy toàn bộ nguyên liệu, sản phẩm vi phạm và thu hồi Giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm.

Tuy nhiên, với quy mô vi phạm lớn, số lượng nguyên liệu lên tới hơn 120 tấn và có dấu hiệu xâm phạm trực tiếp đến an toàn sức khỏe cộng đồng, khả năng xem xét trách nhiệm hình sự là hoàn toàn có cơ sở.

Theo Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017), quy định tại Điều 317 về tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm. Theo đó, người nào sản xuất, chế biến, cung cấp thực phẩm mà biết rõ là không bảo đảm an toàn, nếu gây nguy hiểm cho sức khỏe cộng đồng, có thể bị phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 200 triệu đồng hoặc phạt tù từ 1 năm đến 5 năm; trường hợp có tình tiết tăng nặng, mức phạt tù có thể cao hơn.

Như vậy, việc “phạt tiền hay phạt tù” không phải là lựa chọn một trong hai, mà phụ thuộc vào đối tượng bị xử lý (pháp nhân hay cá nhân), mức độ lỗi, ý thức chủ quan và hậu quả thực tế mà hành vi gây ra.

Trách nhiệm của doanh nghiệp đối với người tiêu dùng

Theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010, người tiêu dùng có quyền được bảo đảm an toàn tính mạng, sức khỏe, được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác về hàng hóa và được bồi thường thiệt hại khi quyền lợi bị xâm phạm.

Trong trường hợp sản phẩm của doanh nghiệp bị xác định là không bảo đảm an toàn thực phẩm, dù đã gây thiệt hại hay chưa, doanh nghiệp có trách nhiệm thu hồi sản phẩm theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền. Người tiêu dùng đã mua các sản phẩm thuộc diện thu hồi có quyền trả lại sản phẩm và yêu cầu hoàn tiền, không phụ thuộc vào việc sản phẩm đã được sử dụng hay chưa, miễn là việc trả lại thực hiện đúng quy trình và thời hạn được công bố.

Nếu sản phẩm không bảo đảm an toàn đã gây ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng, doanh nghiệp có nghĩa vụ bồi thường thiệt hại, bao gồm chi phí khám, chữa bệnh, thu nhập bị mất hoặc giảm sút và các thiệt hại hợp lý khác theo quy định của Bộ luật Dân sự. Đáng lưu ý, trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, pháp luật áp dụng nguyên tắc bồi thường không phụ thuộc vào lỗi, nghĩa là chỉ cần chứng minh được sản phẩm không an toàn và có mối quan hệ nhân quả với thiệt hại, doanh nghiệp vẫn phải chịu trách nhiệm bồi thường.

Việc Công an TP.Hải Phòng vừa khởi tố vụ án, khởi tố 9 bị can liên quan đường dây thu gom, vận chuyển, tiêu thụ hơn 120 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả châu Phi để chế biến thành đồ hộp là lời cảnh báo nghiêm khắc đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, chế biến thực phẩm. Việc xử lý không chỉ nhằm xác định mức phạt tiền hay phạt tù cụ thể, mà còn thể hiện rõ quan điểm của Nhà nước trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng, thượng tôn pháp luật và đặt quyền lợi người tiêu dùng ở vị trí trung tâm.