'Đội xung kích' trường học kiểm tra học sinh và trách nhiệm của thầy cô

Hiện nay, ở một số cơ sở giáo dục ngoài công lập, việc thành lập “đội xung kích” để hỗ trợ công tác quản lý học sinh đang được triển khai. Dù vậy, cách thức hoạt động của lực lượng này được quy định phạm vi quyền hạn ra sao? Liệu có khi nào tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến quyền và thân thể học sinh.

Mục đích tốt đẹp

Theo cách thức đang được áp dụng tại một số trường, nhà trường tổ chức “đội xung kích” nhằm hỗ trợ công tác quản lý học sinh. Lực lượng này thường do học sinh khóa trên đảm nhiệm, có nhiệm vụ kiểm tra việc chấp hành nội quy của các học sinh khoá dưới.

Theo quy định, đội xung kích có nhiệm vụ phối hợp với bảo vệ nhà trường giám sát việc chấp hành nội quy (đồng phục, giờ giấc, nề nếp tác phong); xung kích trong các hoạt động tình nguyện, bảo vệ môi trường, và các sự kiện lớn của trường; nhắc nhở học sinh thực hiện lối sống lành mạnh, phòng chống tệ nạn xã hội.

Thông thường, Đội xung kích sẽ được quản lý trực tiếp bởi Đoàn trường hoặc Ban Giám thị, được tuyển chọn từ những cá nhân có đạo đức tốt, gương mẫu và có trách nhiệm.

Đội xung kích thường trực kiểm tra phù hiệu, trang phục và việc đi học muộn; tuần tra khuôn viên đảm bảo không có tình trạng mất trật tự, hút thuốc lá hoặc vứt rác bừa bãi trong giờ nghỉ. Thậm chí, đội xung kích có thể kịp thời phát hiện các hành vi phá hoại của công hoặc lãng phí điện, nước.

Đội xung kích được quyền nhắc nhở và ghi nhận thông tin các trường hợp vi phạm nội quy để báo cáo với Đoàn trường/Ban Giám hiệu; có thể được ưu tiên cộng điểm rèn luyện hoặc xem xét các danh hiệu thi đua; Được cấp thẻ đeo hoặc trang phục nhận diện riêng (áo xanh tình nguyện, băng đỏ...).

Nguyên tắc của đội xung kích là Công tâm - Khách quan, Không bao che cho bạn bè, không lợi dụng chức vụ để gây khó dễ cho người khác. Khi nhắc nhở cần có thái độ lịch sự, hòa nhã nhưng kiên quyết, tránh gây xung đột, cãi vã, chuẩn mực môi trường giáo dục học đường.

Theo quy định nội bộ tại một số trường, học sinh có thể phải nộp điện thoại lên bục giảng trước giờ học, phải mang theo hoặc không được phép mang theo một số đồ dùng cá nhân nào đó khi đến trường. Trong quá trình thực hiện, có trường hợp học sinh sơ suất chưa thực hiện nghiêm túc, có thể còn mang điện thoại hoặc những đồ dùng bị cấm ở trong người (túi áo, túi quần, cặp sách,...).

Câu hỏi đặt ra là đội xung kích có được phép kiểm tra trực tiếp tại lớp, tại sân trường hay không? Trong quá trình kiểm tra có được lục soát gây tâm lý hoang mang cho học sinh? Nếu lục soát thấy đồ dùng bị cấm, đội xung kích cũng như nhà trường có được phép thu giữ của học sinh hay không?

Đội xung kích hay sao đỏ ở tất cả trường học luôn được thành lập với mục đích và sứ mệnh vô cùng tốt đẹp. Tuy nhiên ở lứa tuổi các em học sinh, khi nhận thực pháp luật và hiểu biết xã hội chưa đầy đủ, làm thế nào để bảo đảm mọi hành động đều được thực hiện đúng mực, đúng pháp luật, đúng văn hoá, văn minh mà vẫn giữ được sự trong sáng, lành mạnh của môi trường giáo dục? Đặc biệt là đối với những lứa học sinh cấp 2, cấp 3 đang ở độ tuổi mới lớn. Bất kỳ sự đụng chạm, thậm chí lời nói, cử chỉ nào thiếu tế nhị từ người khác đều rất dễ gây tổn thương.

Cần cách quản lý chuẩn mực

Ở đây cần nhắc đến trách nhiệm của thầy cô giáo khi giao nhiệm vụ cho các em học sinh trong "lực lượng đặc biệt" này. Các em cần được trang bị đủ kiến thức, giới hạn nhiệm vụ trách nhiệm quyền hạn để luôn hành động đúng đắn. Tránh việc để học sinh tham gia kiểm tra một cách tuỳ tiện. Đôi khi chỉ vì sự nóng vội hoặc vô tư có thể xảy ra hành vi xâm phạm thân thể, đặc biệt là những bộ phận nhạy cảm của học sinh khác, gây tâm lý hoang mang, lo sợ, ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý của người học. Từ những nội dung trên cho thấy, nếu nhà trường thiếu phương pháp về kiểm tra và xử lý vi phạm có thể gây ra hệ lụy nghiêm trọng.

Đây là vấn đề đặc biệt nhạy cảm, cần được xem xét thận trọng, nhất là trong môi trường giáo dục – nơi phải bảo đảm sự an toàn, tôn trọng và phát triển lành mạnh cho học sinh.

Bên cạnh đó, việc thu giữ điện thoại, đồ dùng của học sinh cũng cần phải tính đến sự hợp lý và minh bạch. Bởi điện thoại và đồ dùng cá nhân hiện nay có rất nhiều loại mang giá trị rất lớn. Ai sẽ chịu trách nhiệm nếu tài sản đó bị mất hoặc hư hỏng? 

Môi trường học đường gắn với pháp luật

Nội dung trên nhiều khi không chỉ dừng lại ở mức độ giáo dục học đường mà còn là cả những vấn đề pháp lý.

Hiến pháp năm 2013 có nội dung: mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khỏe, danh dự và nhân phẩm. Luật Giáo dục năm 2019 cũng nghiêm cấm hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm, xâm phạm thân thể người học.

Dù do cá nhân nào thực hiện, trách nhiệm quản lý vẫn thuộc về nhà trường khi sự việc xảy ra trong thời gian và không gian học tập.

Bên cạnh đó, việc kiểm tra, thu giữ đồ dùng có giá trị lớn của học sinh, nếu chỉ căn cứ vào nội quy nội bộ của nhà trường liệu đã đủ làm cơ sở. Bởi tất cả quy định đều phải lấy cơ sở pháp luật và sự phù hợp Hiến pháp năm 2013 về quyền bất khả xâm phạm đời sống riêng tư.

Theo quy định tại Nghị định 04/2021/NĐ-CP và Nghị định 130/2021/NĐ-CP, hành vi xâm phạm thân thể, danh dự, nhân phẩm người học có thể bị xử phạt hành chính, buộc xin lỗi công khai và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả. Trường hợp tổ chức vi phạm, mức xử phạt có thể tăng gấp đôi theo quy định.

Quản lý học sinh là trách nhiệm của nhà trường nhằm duy trì kỷ cương, nề nếp học đường. Tuy nhiên, mọi biện pháp quản lý cần được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật, bảo đảm tôn trọng nhân phẩm, thân thể và quyền lợi hợp pháp của người học. Việc để học sinh tham gia kiểm tra, xử lý học sinh khác nếu không được kiểm soát chặt chẽ rất dễ dẫn đến lạm quyền, xâm phạm quyền con người, đi ngược lại mục tiêu giáo dục và tiềm ẩn rủi ro pháp lý nghiêm trọng cho nhà trường.

Đội sao đỏ và xung kích trường học luôn là lực lượng tiên phong gương mẫu, tạo động lực cho sự phát triển nghiêm túc lành mạnh của các thế hệ học sinh. Việc được nhà trường hướng dẫn, trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng trong hoạt động sẽ giúp các em ngày càng hoàn thiện, thực hiện tốt nhiệm vụ trường lớp, tạo ra không khí, môi trường học tập lành mạnh, bổ ích, xây dựng nét đẹp văn minh giáo dục. Qua đó, chính lực lượng xung kích và học sinh tạo điều kiện cho nhau, cùng nhau thúc đẩy tiến bộ trong học tập, hình thành cách ứng xử nhân văn.