Chuyển nhầm tiền nhưng người nhận không hoàn trả, có thể bị xử lý hình sự

Chị Xuân Hương (30 tuổi, TP.Đà Nẵng) hỏi: Trường hợp chuyển nhầm tiền vào tài khoản người khác nhưng người nhận không hợp tác trả lại số tiền, người chuyển cần làm gì để lấy lại? Liệu có nguy cơ mất trắng khoản tiền đã chuyển hay không?

Trả lời:

Trên thực tế, không ít trường hợp khi nhận được tiền chuyển nhầm vào tài khoản, dù đã được ngân hàng thông báo và yêu cầu phối hợp xử lý, biết rõ đó là khoản tiền không thuộc quyền sở hữu của mình, nhưng vẫn cố tình không trả lại trong thời hạn quy định (45 ngày), thậm chí rút tiền ra để sử dụng cho mục đích cá nhân. Đối với vấn đề này, Bộ luật Dân sự 2015 quy định như sau: Theo khoản 1, Điều 105 quy định, tiền chính là tài sản, bên cạnh vật, giấy tờ có giá trị và quyền tài sản. Do đó nếu xảy ra hành vi như trên sẽ bị quy vào tội chiếm giữ trái phép tài sản.

Khi nhận được khoản tiền do người khác chuyển nhầm vào tài khoản, người nhận có nghĩa vụ trả lại toàn bộ số tiền đã nhận. Trường hợp không xác định được chủ sở hữu hoặc người có quyền hợp pháp đối với khoản tiền này, người nhận phải giao nộp cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền để xử lý theo quy định của pháp luật. Điều 579 đến 583 Bộ luật Dân sự 2015 quy định rõ về nghĩa vụ hoàn trả tài sản không có căn cứ pháp luật.

Các điều này làm rõ trách nhiệm của người đang chiếm hữu, sử dụng, hoặc được lợi tài sản mà không có lý do hợp pháp (ví dụ: Nhận nhầm tiền, chiếm giữ nhầm tài sản) phải hoàn trả cho chủ sở hữu hoặc người bị thiệt hại, bao gồm cả hoa lợi, lợi tức thu được, đồng thời quy định về trường hợp người thứ ba ngay tình và chi phí bảo quản tài sản. 

Đồng thời trong Khoản 1, Điều 166 cũng quy định rõ, người chuyển tiền nhầm có quyền đòi lại tài sản từ người chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật, áp dụng cho người nhận tiền chuyển nhầm, và người nhận tiền nhầm có nghĩa vụ hoàn trả. Nếu người nhận cố tình không trả lại, họ sẽ bị xử lý hành chính (phạt tiền và buộc trả lại tài sản) hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự (tội chiếm giữ tài sản trái phép) tùy theo giá trị và mức độ vi phạm, theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP và Bộ luật Hình sự. 

Theo quy định tại Điều 176 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định về tội "Chiếm giữ trái phép tài sản” như sau:

Người nào cố tình không trả lại cho chủ sở hữu, người quản lý hợp pháp hoặc không giao nộp cho cơ quan có trách nhiệm tài sản trị giá từ 10.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng hoặc dưới 10.000.000 đồng nhưng tài sản là di vật, cổ vật bị giao nhầm hoặc do mình tìm được, bắt được, sau khi chủ sở hữu, người quản lý hợp pháp hoặc cơ quan có trách nhiệm yêu cầu được nhận lại tài sản đó theo quy định của pháp luật, thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm.

Phạm tội chiếm giữ tài sản trị giá 200.000.000 đồng trở lên hoặc bảo vật quốc gia, thì bị phạt tù từ 1 năm đến 5 năm.