Xe điện tăng tốc tại Đông Nam Á, trật tự thị trường đổi chiều

Các báo cáo mới nhất từ Ember Energy, PwC, BloombergNEF và Liên đoàn Giao thông & Môi trường châu Âu (T&E) đang phác họa một bức tranh đầy bất ngờ về tiến trình điện hóa giao thông toàn cầu. Trái với nhận định trước đây rằng xe điện sẽ phát triển chậm tại các nền kinh tế mới nổi, thực tế cho thấy khu vực này đang tăng tốc mạnh mẽ, thậm chí vượt qua nhiều thị trường phát triển.

Theo dữ liệu của Ember, xe điện hiện chiếm hơn 15% tổng lượng xe mới bán ra tại Indonesia trong năm 2025. Con số này không chỉ giúp quốc gia đông dân thứ tư thế giới vượt qua Mỹ, mà còn cho thấy một sự chuyển mình rõ rệt của thị trường từng bị xem là “đi sau” trong cuộc đua điện hóa. Từ chỗ phụ thuộc nặng nề vào xe động cơ đốt trong, Indonesia đang nhanh chóng trở thành điểm sáng mới trên bản đồ xe điện toàn cầu.

Động lực cho sự tăng trưởng này đến từ sự kết hợp chặt chẽ giữa chính sách và thị trường. Chính phủ Indonesia đã triển khai hàng loạt biện pháp ưu đãi, nổi bật là giảm thuế giá trị gia tăng đối với các mẫu xe điện đáp ứng yêu cầu về tỷ lệ nội địa hóa. Song song đó, các quy định về cấp phép nhập khẩu cũng được nới lỏng cho những doanh nghiệp cam kết đầu tư xây dựng nhà máy sản xuất trong nước. Cách tiếp cận “vừa kích cầu, vừa hút vốn” này đã nhanh chóng phát huy hiệu quả.

Những chính sách thuận lợi đã kéo theo làn sóng đầu tư sản xuất quy mô lớn. Nhiều hãng xe điện quốc tế như VinFast, BYD hay Chery đã chọn Indonesia làm điểm đến chiến lược trong kế hoạch mở rộng tại Đông Nam Á. Không chỉ phục vụ thị trường nội địa, Indonesia còn vươn lên trở thành một trong những trung tâm xuất khẩu xe điện quan trọng của Trung Quốc, hiện chỉ đứng sau Mexico, Brazil và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE).

Theo Ember, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu xe điện Trung Quốc sang Indonesia hiện xếp thứ hai thế giới. Điều này cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của Indonesia trong chuỗi cung ứng xe điện toàn cầu, đồng thời phản ánh sự dịch chuyển trung tâm tiêu thụ từ các thị trường truyền thống sang các nền kinh tế mới nổi có dân số lớn và nhu cầu tăng nhanh.

Không chỉ riêng Indonesia, toàn bộ khu vực Đông Nam Á đang chứng kiến một làn sóng điện hóa diễn ra mạnh mẽ. Trong ba quý đầu năm 2025, thị phần xe điện tại Thái Lan đạt khoảng 21%, vượt qua cả Đan Mạch – một trong những quốc gia đi đầu về giao thông xanh tại châu Âu. Theo Ember, xe điện hiện chiếm khoảng 40% doanh số ô tô mới tại Singapore và Việt Nam, cao hơn cả Anh và mức trung bình của Liên minh châu Âu.

Đáng chú ý hơn, tỷ lệ thâm nhập xe điện tại các nền kinh tế Đông Nam Á mới nổi hiện đã vượt Nhật Bản – nơi xe điện chỉ chiếm khoảng 2% doanh số xe mới. Sự đảo chiều này cho thấy một thay đổi căn bản trong cấu trúc thị trường toàn cầu, khi các quốc gia từng ở “vạch xuất phát thấp” nay lại trở thành những người dẫn dắt xu hướng.

Trong bức tranh chung đó, Việt Nam nổi lên như một hiện tượng đặc biệt. Chỉ trong vài năm ngắn ngủi, thị trường xe điện Việt Nam đã ghi nhận bước nhảy vọt hiếm thấy. Nếu như năm 2021, xe điện chỉ chiếm chưa tới 0,05% tổng doanh số ô tô, thì đến nay Việt Nam đã vươn lên nhóm dẫn đầu khu vực và thế giới về tốc độ tăng trưởng. Theo T&E và CleanTechnica, doanh số xe điện tại Việt Nam tăng khoảng 42% từ năm 2024 đến nay, vượt qua nhiều thị trường lớn như Trung Quốc, Mỹ, Thái Lan và Liên minh châu Âu.

Nền tảng cho sự bứt phá này đến từ những thay đổi sâu sắc trong cấu trúc kinh tế – xã hội. Tầng lớp trung lưu Việt Nam được dự báo sẽ chiếm hơn 55% dân số vào năm 2030, tạo ra lực cầu nội địa mạnh mẽ cho các sản phẩm tiêu dùng giá trị cao, trong đó có ô tô. Quy mô nền kinh tế không ngừng mở rộng, với GDP năm 2025 ước đạt khoảng 510 tỷ USD, GDP bình quân đầu người xấp xỉ 5.000 USD, chính thức vượt ngưỡng thu nhập trung bình thấp. Cùng với đó, hành vi tiêu dùng cũng thay đổi rõ rệt khi ô tô, đặc biệt là xe điện, dần trở thành phương tiện cá nhân phổ biến thay vì tài sản xa xỉ.

Thành công của xe điện tại Việt Nam còn là kết quả của sự phối hợp giữa chính sách hỗ trợ và nhu cầu thị trường. Các biện pháp như miễn lệ phí trước bạ cho xe điện, khuyến khích phát triển hạ tầng trạm sạc, hỗ trợ sản xuất trong nước và cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 đã tạo ra một môi trường thuận lợi hiếm có. Trong bối cảnh đó, Việt Nam không chỉ là thị trường tiêu thụ tiềm năng, mà còn đang dần trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị xe điện khu vực và toàn cầu.