Tai biến y khoa: Bệnh viện có trách nhiệm gì theo quy định của pháp luật?

Sốc phản vệ có phải là tai biến y khoa “bất khả kháng”?

Theo Thông tư số 51/2017/TT-BYT của Bộ Y tế, sốc phản vệ là một tai biến y khoa có thể xảy ra trong quá trình điều trị. Tuy nhiên, pháp luật phân biệt rõ giữa:

- Tai biến y khoa không thể lường trước dù đã thực hiện đúng quy trình chuyên môn; và

- Tai biến y khoa xảy ra do sai sót chuyên môn, chậm trễ phát hiện hoặc xử trí không đúng phác đồ.

Trong trường hợp bệnh nhân có tiền sử dị ứng thuốc, việc chỉ định thuốc, theo dõi sau mổ, cũng như giám sát phản ứng sau truyền dịch, truyền thuốc là yêu cầu bắt buộc. Sốc phản vệ thường diễn biến rất nhanh, nhưng nếu được phát hiện sớm và xử trí kịp thời theo đúng phác đồ, khả năng cứu sống là rất cao.

Ngày 23/1, người dân Hải Phòng xôn xao vì vụ việc một sản phụ bị sốc phản vệ sau khi mổ đẻ tại Bệnh viện Phụ sản Hải Phòng. Bệnh nhân không qua khỏi dù đã được các bác sĩ bệnh viện Phụ sản Hải Phòng và Bệnh viện Hữu Nghị Việt Tiệp nỗ lực cứu chữa.

Cùng ngày, trao đổi với PV Tạp chí Phổ biến và Tham vấn pháp luật Việt Nam, PGS.TS.BS Vũ Văn Tâm (Giám đốc Bệnh viện Phụ sản Hải Phòng) khẳng định: “Hiện bác sĩ mới nhận được thông tin báo cáo từ cán bộ bệnh viện, chưa có thông tin chính xác về cả quá trình từ bệnh viện Phụ sản Hải Phòng tới khi chuyển viện sang bên Bệnh viện Hữu Nghị Việt Tiệp, bệnh viện cần tổ chức họp với các bác sĩ chuyên môn, bao gồm cả bác sĩ chuyên môn gây mê và bác sĩ của Bệnh viện Hữu Nghị Việt Tiệp.”

“Theo hồ sơ bệnh án, bệnh nhân có tiền sử 2 lần sốc phản vệ tại 2 lần mổ trước (đây là lần mổ thứ 3). Trước khi nhập viện, bệnh viện Phụ sản Hải Phòng đã giải thích và người nhà cũng đã ký cam kết với bệnh viện về những khả năng xấu có thể xảy ra khi mổ; sau mổ bệnh nhân được chuyển về phòng hồi sức sau sinh và có tình trạng sốc phản vệ. Ngoài ra, theo phán đoán chuyên môn thì có thể là sốc phản vệ kháng sinh, tuy nhiên vì bệnh nhân có tiền sử sốc phản vệ nên cũng có thể do nhiều nguyên nhân khác, bao gồm cả đồ ăn, dịch truyền. Đặc biệt, trong lần sinh này, bệnh nhân tổng cộng xuất hiện sốc phản vệ 2 lần, lần đầu tiên các bác sĩ đã xử lý cấp cứu bệnh nhân qua cơn nguy hiểm, nhưng sau đó tình trạng sốc phản vệ lần 2 xuất hiện và có diễn biến nặng lên.” - Bác sĩ Tâm chia sẻ thêm.

Về vấn đề chuyển viện mất thời gian, bác sĩ Tâm cho biết: “Khi tình trạng sốc phản vệ lần 2 nặng lên, bệnh viện đã phát báo động đỏ cấp cứu bệnh nhân, các bác sĩ giỏi nhất được điều động ngay lập tức, thực hiện đúng quy trình và phác đồ của Bộ Y tế. Bệnh viện cũng đồng thời liên hệ với Bệnh viện Hữu nghị Việt Tiệp (Trung tâm Hồi sức) để chuyển bệnh nhân sang bằng xe cấp cứu 05 với đầy đủ các thiết bị y tế. Tuy nhiên trong quá trình giải thích của bác sĩ với người nhà bệnh nhân về các vấn đề liên quan tới chuyển viện, gia đình có nhiều suy nghĩ về chuyển hay không chuyển nên mất thời gian khoảng 20 phút.”

Luật quy định thế nào về vấn đề sự cố y khoa

Theo Điều 44 và 45, Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 (Luật số 15/2023/QH15) Nghĩa vụ đối với người bệnh, Kịp thời sơ cứu, cấp cứu, khám bệnh, chữa bệnh cho người bệnh, trừ trường hợp quy định tại các khoản 2, 3, 4 và 5 Điều 40 của Luật này; Tuân thủ quy định về chuyên môn kỹ thuật; Chịu trách nhiệm về việc khám bệnh, chữa bệnh của mình.

Về việc cấp cứu hay chuyển viện khi bệnh nhân có chuyển biến xấu, Điều 61 (Luật số 15/2023/QH15) cũng nêu rõ việc cấp cứu phải được thực hiện trên cơ sở đánh giá, phân loại và áp dụng các biện pháp chuyên môn kỹ thuật phù hợp với tình trạng của người bệnh. Trong trường hợp cần áp dụng những biện pháp cấp cứu khẩn cấp mà chưa có sự đồng ý của người đại diện của người bệnh thì người chịu trách nhiệm chuyên môn của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoặc người trực lãnh đạo của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có quyền quyết định; Khi việc cấp cứu cần sự hỗ trợ chuyên môn kỹ thuật thì tùy từng trường hợp cụ thể, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phải thực hiện một hoặc một số hoạt động như chuyển người bệnh cấp cứu đến cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phù hợp,...; Hoạt động cấp cứu ngoại viện gồm đảm khả năng tiếp nhận và vận chuyển người bệnh đến cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trong khoảng thời gian ngắn nhất,...

Tại điều Luật trên cũng quy định, theo Điều 71 về phòng ngừa sự cố y khoa tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; trong đó, việc phòng ngừa sự cố y khoa được thực hiện trên cơ sở nhận diện, báo cáo, phân tích tìm nguyên nhân, đưa ra các khuyến cáo, giải pháp phòng ngừa, tránh tái diễn sự cố y khoa; cùng với đó, việc phòng ngừa sự cố y khoa tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh là trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở và người làm việc tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

Về sai sót y khoa, Điều 100 tại điều Luật trên chỉ rõ, Người hành nghề không có sai sót chuyên môn kỹ thuật khi thuộc các trường hợp như: Trong quá trình khám bệnh, chữa bệnh, người hành nghề đã thực hiện đúng trách nhiệm chăm sóc, điều trị người bệnh và các quy định về chuyên môn kỹ thuật nhưng vẫn xảy ra tai biến y khoa đối với người bệnh,...

Về trách nhiệm bồi thường, theo Bộ luật Dân sự 2015, điều 584, người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác. Hoặc, người gây thiệt hại không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp thiệt hại phát sinh là do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác.

Theo Điều 315 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), tội vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh,... thuộc các trường hợp sau thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:

- Làm chết người;

- Gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;

- Gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%;

- Gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng.

Có thể thấy ranh giới mong manh giữa tai biến y khoa “bất khả kháng” và sai sót chuyên môn cần được làm rõ bằng đánh giá khách quan, toàn diện và độc lập. Việc xác định bệnh viện có trách nhiệm pháp lý hay không không thể chỉ dựa trên kết quả cuối cùng là người bệnh tử vong, mà phải căn cứ vào toàn bộ quá trình.