Công tác Phổ biến, giáo dục pháp luật ở Việt Nam

Ngày: 2022-02-05 13:44:38
  

Phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) có ý nghĩa rất quan trọng trong việc nâng cao dân trí, phát huy dân chủ, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, lối sống văn minh, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm đến công tác, xác định đã là một bộ phận của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, là nhiệm vụ của toàn bộ hệ thống chính trị.

Đồng chí Võ Văn Dũng - Uỷ viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Nội chính Trung ương phát biểu tại hội nghị 

Thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, đến nay công tác PBGDPL ở nước ta đạt được nhiều kết quả tích cực, góp phần quan trọng trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước. Cụ thể trên một số mặt như sau:

1. VỀ CHỦ TRƯƠNG, CHÍNH SÁCH, PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI CÔNG TÁC PBGDPL

Ngày 9/12/2003, Ban Bí thư đã ban hành Chỉ thị số 32-CT/TW về “tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác phổ biến giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, nhân dân” (Chỉ thị số 32-CT/TW). Để nắm bắt tình hình triển khai thực hiện Chỉ thị số 32-CT/TW, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, tồn tại, hạn chế trong thực tiễn của việc lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy Đảng đối với công tác PBGDPL, Ban Bí thư cũng đã tiến hành sơ kết, tổng kết và ban hành các văn kiện tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 32-CT/TW (Thông báo số 74-TB/TW, ngày 11/5/2007 của Ban Bí thư khóa X về việc tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 32- CT/TW; Kết luận số 04-KL/TW, ngày 19/4/2011 của Ban Bí thư khóa XI về kết quả thực hiện Chỉ thị số 32-CT/TW; Kết luận số 80-KL/TW, ngày 20/6/2020 của Ban Bí thư khóa XII về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 32-CT/TW).

Thể chế hóa chủ trương đường lối của Đảng, Quốc hội đã ban hành Luật PBGDPL năm 2012, tạo hành lang pháp lý vững chắc, thống nhất, đồng bộ để thực hiện công tác PBGDPL, trong đó khẳng định quyền được thông tin về pháp luật và trách nhiệm tìm hiểu, học tập về pháp luật của công dân; nội dung, hình thức PBGDPL; trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có thẩm quyền và các điều kiện bảo đảm cho công tác PBGDPL; lấy ngày 09/11 hàng năm là Ngày Pháp Luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Chính phủ và các bộ, ngành đã ban hành các văn bản pháp luật và xây dựng các chương trình, đề án về PBGDPL nhằm tăng cường chất lượng, hiệu quả, có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với từng giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, ưu tiên các đối tượng đặc thù trong công tác PBGDPL.

2. VỀ THỰC HIỆN CHỦ TRƯƠNG, CHÍNH SÁCH, PHÁP LUẬT VỀ PBGDPL

Về tchức, bộ máy, nhân lực, ở Trung ương thành lập Hội đồng phối hợp PBGDPL Trung ương.

Một số bộ, ngành, đoàn thể Trung ương và địa phương cũng thành lập Hội đồng phối hợp PBGDPL để tư vấn, tham mưu giúp Thủ trưởng Bộ, ngành, đoàn thể, địa phương chỉ đạo, hướng dẫn, điều phối hoạt động, triển khai công tác PBGDPL thuộc phạm vi quản lý. Các bộ, ngành đều đã thành lập Vụ Pháp chế là đầu mối tham mưu cho Lãnh đạo Bộ triển khai công tác PBGDPL tại bộ, ngành. Ở địa phương, thành lập Hội đồng phối hợp PBGDPL cấp tỉnh, cấp huyện. Có 63/63 Sở Tư pháp đã thành lập Phòng PBGDPL. Các đơn vị cấp huyện trong cả nước đã thành lập Phòng Tư pháp, trong đó có bố trí cán bộ chuyên trách về công tác PBGDPL. Đối với cấp xã, đội ngũ cán bộ tư pháp, hộ tịch thường xuyên được củng cố và giữ vai trò là lực lượng nòng cốt trong công tác PBGDPL ở cơ sở. Lực lượng báo cáo viên pháp luật, tuyên truyền viên pháp luật từng bước được rà soát, củng cố, kiện toàn và nâng cao chất lượng hoạt động. Một số ngành còn xây dựng, kiện toàn đội ngũ báo cáo viên pháp luật của ngành. Bên cạnh đó, từ Trung ương đến địa phương ngày càng có nhiều báo cáo viên tuyên giáo của Đảng tham gia công tác PBGDPL. Việc bố trí nhân lực PBGDPL trong trường học cũng được đảm bảo đầy đủ, có chất lượng.

Việc PBGDPL được thực hiện có trọng tâm, trọng điểm và lựa chọn các hình thức PBGDPL phù hợp với từng đối tượng, địa bàn. Nhiều hình thức PBGDPL đã được áp dụng, như: Phổ biến pháp luật trực tiếp; tư vấn, hướng dẫn tìm hiểu pháp luật; cung cấp thông tin, tài liệu pháp luật; PBGDPL trên các phương tiện thông tin đại chúng, công nghệ thông tin; thi tìm hiểu pháp luật; PBGDPL thông qua hoạt động tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý, hòa giải ở cơ sở; PBGDPL thông qua câu lạc bộ, tủ sách pháp luật và các thiết chế văn hóa khác ở cơ sở; PBGDPL thông qua hoạt động giáo dục pháp luật trong nhà trường; tổ chức đối thoại chính sách, pháp luật, đối thoại với công nhân lao động nhân Tháng Công nhân; đưa việc học tập pháp luật vào chương trình giáo dục chính trị trong toàn quân; tổ chức học tập “mỗi ngày một câu hỏi pháp luật”, “mỗi tuần học một điều luật”; diễn đàn “Công an lắng nghe ý kiến nhân dân”; thông qua hoạt động tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, hỏi và giải đáp các chính sách pháp luật… Nhiều Đề án được triển khai, trong đó có những Đề án tập trung PBGDPL cho các đối tượng đặc thù, như: Đề án Tăng cường PBGDPL cho người đang chấp hành hình phạt tù; người bị áp dụng các biện pháp tư pháp hoặc các biện pháp xử lý hành chính, người mới ra tù tái hòa nhập cộng đồng, thanh thiếu niên vi phạm pháp luật, lang thang cơ nhỡ giai đoạn 2018 - 2021 đã tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác tái hòa nhập cộng đồng, góp phần phòng ngừa tội phạm, tái phạm tội và các hành vi vi phạm pháp luật khác; Đề án nâng cao chất lượng công tác PBGDPL trong nhà trường (giai đoạn 2008 - 2012 và tiếp tục thực hiện đến năm 2021) theo Quyết định số 1928/QĐ-TTg ngày 20/11/2009 của Thủ tướng Chính phủ, từng bước được chuẩn hóa; Đề án tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác PBGDPL giai đoạn 2019 - 2021 đã giúp cho công tác PBGDPL ngày càng được gia tăng chất lượng, hiệu quả, tiết kiệm nguồn lực trên cơ sở ứng dụng công nghệ thông tin. Bên cạnh đó, nội dung PBGDPL còn được lồng ghép và gắn với cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”; phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”; “Xây dựng nông thôn mới”; lồng ghép với việc tổ chức Ngày Đại đoàn kết tại khu dân cư và nhiều phong trào, hoạt động xã hội khác. Các bộ, ngành, đoàn thể Trung ương và địa phương đã tổ chức thực hiện Ngày Pháp luật với nhiều hình thức phong phú, như: Tổ chức Lễ công bố Ngày Pháp luật năm 2013; Lễ hưởng ứng Ngày Pháp luật và phát động, tổng kết cuộc thi viết “Tìm hiểu Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” năm 2014, 2015 và gắn với tổ chức vòng chung khảo Hội thi hòa giải viên giỏi toàn quốc lần thứ III năm 2016; tổ chức Lễ hưởng ứng Ngày Pháp luật năm 2017 dưới hình thức “Ngày hội pháp luật” và đặc biệt sự kiện Lễ mít tinh hưởng ứng Ngày Pháp luật năm 2018 gắn với tổng kết đợt thi đua 05 năm hưởng ứng Ngày Pháp luật đã tạo sự lan tỏa sâu rộng tinh thần thượng tôn Hiến pháp, pháp luật trong toàn xã hội. Hiện nay công tác hòa giải đã và đang trở thành một hình thức quan trọng và hiệu quả trong hoạt động PBGDPL, góp phần quan trọng vào việc giữ vững an ninh trật tự, an toàn xã hội tại địa phương, phát huy tinh thần tương thân, tương ái, gắn bó trong nội bộ quần chúng nhân dân, tiết kiệm công sức, tiền bạc của Nhà nước và nhân dân; củng cố và nâng cao niềm tin của nhân dân vào chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, giữ gìn kỷ cương xã hội, tạo lập môi trường thuận lợi để phát triển sản xuất, phát huy dân chủ và thực hiện công bằng xã hội ở cơ sở.

Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm, công tác PBGDPL còn nhiều hạn chế, khó khăn, vướng mắc, đòi hỏi phải có những giải pháp khắc phục, nhằm góp phần quan trọng nâng cao hơn nữa nhận thức, ý thức tuân thủ pháp luật của cán bộ, đảng viên và nhân dân. Cụ thể như: Chất lượng, hiệu quả của công tác PBGDPL chưa thật sự đồng đều, nhất là ở cơ sở; nội dung PBGDPL chưa sâu, còn dàn trải, hình thức, chưa sát nhu cầu; hình thức PBGDPL tuy có nhiều đổi mới song vẫn chưa theo kịp tình hình thực tiễn, kết quả đạt được chưa cao, nhất là ở cấp cơ sở, tình hình vi phạm pháp luật và tội phạm diễn biến phức tạp, có biểu hiện gia tăng, có một số trường hợp có dấu hiệu coi thường pháp luật; giáo dục pháp luật trong nhà trường còn nặng về lý thuyết, chưa gắn nhiều với thực tiễn đời sống pháp luật; bên cạnh tuyên truyền, phổ biến, chưa chú trọng đúng mức đến giáo dục pháp luật... Một trong những của hạn chế này là: Hệ thống pháp luật vẫn còn cồng kềnh, chồng chéo gây khó khăn cho cả đối tượng PBGDPL và đối tượng được PBGDPL; đội ngũ cán bộ làm công tác PBGDPL ở một số nơi hoặc còn mỏng, lại kiêm nhiệm nhiều công việc hoặc kiến thức pháp luật, kỹ năng, nghiệp vụ hạn chế; Hội đồng phối hợp công tác PBGDPL một số địa phương hoạt động còn mờ nhạt; đầu tư của Nhà nước cho công tác PBGDPL vẫn còn hạn hẹp, chưa đảm bảo đầy đủ cho thực hiện nhiệm vụ, nhiều địa phương phải phụ thuộc ngân sách Trung ương, nhất là ở những địa phương có điều kiện kinh tế, xã hội khó khăn; việc rà soát, phát hiện và nhân rộng các mô hình, điển hình tốt trong công tác PBGDPL chưa nhiều…

3. VỀ PHƯƠNG HƯỚNG, NHIỆM VỤ CÔNG TÁC PBGDPL TRONG THỜI GIAN TỚI

Trong thời gian tới, cùng với những biến động, thay đổi nhanh chóng, phức tạp về chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường trên thế giới, tình hình trong nước cũng đặt ra nhiều vấn đề (pháp luật liên quan đến chủ quyền quốc gia, đất đai, môi trường, giao thông, phòng, chống tham nhũng, khiếu kiện...) cần phải tăng cường tuyên truyền, phổ biến để nâng cao hơn nữa nhận thức của cán bộ, đảng viên và nhân dân. Bài học kinh nghiệm quan trọng là ở nơi nào cấp ủy Đảng sát sao, quyết liệt trong công tác PBGDPL thì ở đó công tác PBGDPL có chuyển biến, chất lượng, hiệu quả cao. Vì vậy, Kết luận số 80- KL/TW, ngày 20/6/2020 của Ban Bí thư khóa XII về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 32-CT/TW đã yêu cầu các cấp ủy, tổ chức Đảng tiếp tục lãnh đạo, chỉ đạo quán triệt, thực hiện hiệu quả Chỉ thị số 32-CT/TW, lưu ý một số nội dung sau:

- Nâng cao nhận thức của các cấp uỷ, tổ chức Đảng, chính quyền, đoàn thể nhân dân về vai trò, ý nghĩa và tầm quan trọng của công tác PBGDPL; xác định là một bộ phận của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng; là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò nòng cốt, phát huy sự tham gia chủ động, tích cực của Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, xã hội - nghề nghiệp và của mọi nhân dân trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật. Kết hợp chặt chẽ công tác PBGDPL với nâng cao ý thức chấp hành pháp luật; ý thức chấp hành pháp luật là thước đo hiệu quả công tác PBGDPL. Bảo đảm tính đồng bộ, xuyên suốt, hiệu quả giữa PBGDPL với xây dựng, tổ chức thi hành pháp luật.

- Thực hiện đầy đủ các thể chế, chính sách về PBGDPL hiện hành; đồng thời hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách liên quan đến lĩnh vực này đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Đa dạng hoá nguồn lực xã hội cho công tác PBGDPL. Đổi mới cơ chế quản lý, sử dụng kinh phí, ưu tiên bố trí nguồn lực cho các nhóm đối tượng đặc thù yếu thế, đồng bào dân tộc, người dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Đổi mới tổ chức, hoạt động của cơ quan, đơn vị tham mưu, thực hiện quản lý Nhà nước về PBGDPL. Kiện toàn tổ chức và nâng cao hiệu quả hoạt động của hội đồng phối hợp PBGDPL các cấp. Chú ý củng cố đội ngũ người làm công tác PBGDPL; có chính sách thích hợp để sử dụng đội ngũ người biết tiếng dân tộc thiểu số, đáp ứng yêu cầu lãnh đạo, chỉ đạo và phối hợp thực hiện PBGDPL kịp thời, thực chất, hiệu quả.

- Triển khai công tác PBGDPL toàn diện, rộng khắp, hướng mạnh về cơ sở, gắn với việc xây dựng xã, phường, thị trấn đạt chuẩn tiếp cận pháp luật. Phát huy mạnh mẽ vai trò, trách nhiệm của lực lượng Công an nhân dân, Bộ đội Biên phòng; mặt trận và đoàn thể nhân dân trong công tác PBGDPL.

Nội dung PBGDPL cần bám sát thực tiễn cuộc sống và đáp ứng yêu cầu quản lý Nhà nước, quản lý xã hội trong từng giai đoạn, địa bàn, đối tượng cụ thể. Kịp thời thông tin đầy đủ ngay từ khi soạn thảo các vấn đề có tác động lớn đến xã hội, các vấn đề được xã hội quan tâm hoặc cần định hướng dư luận xã hội để tạo được sự đồng thuận cao trong thực thi chính sách, pháp luật.

- Đổi mới, đa dạng hoá các hình thức, cách thức PBGDPL, bảo đảm phù hợp với nhu cầu xã hội và từng nhóm đối tượng. Đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ thông tin, kỹ thuật số, mạng xã hội trong công tác PBGDPL; phát huy sức mạnh của các phương tiện thông tin đại chúng; ưu tiên khung giờ thu hút đông đảo khán, thính giả đối với các chuyên trang, chuyên mục về pháp luật; nâng cao chất lượng các hoạt động đối thoại, giải đáp, tư vấn pháp luật. Xây dựng và nhân rộng các mô hình hay, cách làm hiệu quả gắn với từng chủ đề nội dung, đối tượng. Đổi mới toàn diện công tác PBGDPL trong nhà trường.

NGUYỄN UYÊN MINH

PHÓ VỤ TRƯỞNG VỤ PHÁP LUẬT, BAN NỘI CHÍNH TRUNG ƯƠNG

 

TIN CHUYÊN MỤC LIÊN QUAN