Cần sớm ngăn chặn hành vi mua bán, chiếm đoạt trái phép dữ liệu cá nhân

Ngày: 2021-11-19 11:10:26
  

Thời gian qua, việc mua bán dữ liệu thông tin cá nhân diễn ra rất đơn giản và được kết nối, giao dịch dễ dàng thông qua mạng xã hội (MXH). Điều này gây ảnh hưởng không nhỏ đến quyền riêng tư, bí mật cá nhân của mỗi người và có thể dẫn đến tình trạng lừa đảo công nghệ cao, cũng như các hành vi phạm pháp khác…

Công khai rao bán dữ liệu cá nhân

Nắm bắt nhu cầu của nhiều doanh nghiệp muốn mua dữ liệu cá nhân của khách hàng để trực tiếp quảng cáo, tiếp thị sản phẩm, nhiều đối tượng đã thu thập, rao bán công khai các dữ liệu cá nhân trên không gian mạng.

Chỉ cần lên MXH (Facebook, Zalo) gõ: “danh sách khách hàng”, sau 0,7 giây đã cho ra 290 triệu kết quả với hàng loạt địa chỉ rao bán khách hàng hiện ra như: danh sách khách hàng tiềm năng, danh sách các công ty dịch vụ, danh sách giám đốc các công ty, danh sách giáo viên, người có con nhỏ... Qua đó cho thấy, việc rao bán, giao dịch mua thông tin cá nhân diễn ra rất dễ dàng và nhanh chóng, tùy theo mức phí trả sẽ có độ chi tiết khách hàng khác nhau.

Trước tình trạng này, Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao - Bộ Công an liên tiếp vào cuộc và triệt phá nhiều vụ chiếm đoạt, sử dụng trái phép dữ liệu thông tin cá nhân.

Giữa tháng 5/2021, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an khởi tố Lại Thị Phương (29 tuổi, Giám đốc Công ty VNIT TECH, ngụ TP.Hà Nội) và Dư Anh Quý (33 tuổi, chồng Phương) về hành vi đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông. 2 bị can này tổ chức đường dây chiếm đoạt, mua bán, sử dụng trái phép gần 1,3 ngàn GB dữ liệu, chứa hàng tỷ thông tin về các cá nhân, tổ chức trên toàn quốc.

Tại Đồng Nai cũng có không ít người dân gặp phiền phức về điều này và trở thành nạn nhân trong các vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Mới đây, bà N.T.H. (ngụ P.Trảng Dài, TP.Biên Hòa) đã bị một đối tượng gọi điện thoại tự xưng là công an rồi yêu cầu bà phải chuyển toàn bộ tài sản hơn 200 triệu đồng qua tài khoản của đối tượng để kiểm tra vì liên quan đến hành vi mua bán trái phép chất ma túy.

Ban đầu bà H. nghi ngờ nhưng vì đối tượng đọc đúng tất cả các thông tin cá nhân của bà như: tên tuổi, số chứng minh nhân dân, nơi làm việc và nhất là số tiền chính xác trong tài khoản cá nhân đã khiến bà H. thực sự lo sợ. Cuối cùng, bà H. đồng ý chuyển tiền cho đối tượng này để chứng minh thiện chí trong hợp tác giải quyết vụ việc và bị “sập bẫy”, mất sạch số tiền đã chuyển.

Tương tự, vào ngày 25/8, ông M.T.T. (ngụ H.Trảng Bom) bị một đối tượng lạ nhắn tin qua tài khoản Facebook yêu cầu trả số tiền nợ 29 triệu đồng. Sau khi gọi điện giả lực lượng chức năng, đối tượng này còn gửi tất cả thông tin cá nhân của ông T. như: nơi làm việc, chức vụ, lương hằng tháng. Đối tượng còn gửi hình ảnh chứng minh nhân dân của ông T. chuyển qua để xác minh về khoản nợ.

Ông T. cho biết, chưa từng cung cấp thông tin cá nhân cho đối tượng lạ mặt nào cả. Những thông tin cá nhân của ông có thể đã bị các đối tượng đánh cắp khi làm các thủ tục liên quan đến bản khai cá nhân như: vay ngân hàng, gửi bưu điện hoặc đăng ký số điện thoại…

Ảnh minh họa

Hậu quả khó lường

Cách đây không lâu, dư luận xôn xao khi một tài khoản trên mạng xã hội rao bán gói dữ liệu dung lượng rất lớn của hàng nghìn người dùng internet với giá khoảng 9.000 dollar Mỹ. Tài khoản này cũng cam kết dữ liệu sẽ gồm ảnh chụp hai mặt của giấy tờ tùy thân, địa chỉ, số điện thoại và email của hàng nghìn người.

Trước tính chất nghiêm trọng của sự việc, Bộ Công an đã chỉ đạo các đơn vị nghiệp vụ tiến hành xác minh. Tháng 5/2021, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã khởi tố bị can Dư Anh Quý (33 tuổi) và vợ là Lại Thị Phương (29 tuổi, Giám đốc Công ty VNIT TECH) để điều tra về tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông.

Theo điều tra, từ năm 2021, Phương cùng chồng thu thập, chiếm đoạt, mua bán trái phép nhiều dữ liệu, chứa hàng tỷ thông tin về các cá nhân, tổ chức trên toàn quốc. Dữ liệu cá nhân thuộc nhiều lĩnh vực như khách hàng điện lực, ngân hàng, phụ huynh học sinh… Những dữ liệu này được rao bán công khai thông qua nhiều trang web, tài khoản, trang, nhóm trên mạng xã hội.

Theo các chuyên gia về an toàn thông tin, hành vi nêu trên có thể gây nguy hiểm cho xã hội, để lại những hậu quả khó lường. Khi có gần như đầy đủ thông tin cá nhân của người khác, một số đối tượng có thể sử dụng vào mục đích lừa đảo, vay tiền qua các ứng dụng điện thoại di động, công ty tài chính. Có được các thông tin về số điện thoại, email của người khác, các công ty hoạt động trong các lĩnh vực như bất động sản, chứng khoán,… sẽ thường xuyên gọi điện, gửi thư để chèo kéo mua bán sản phẩm gây phiền hà cho nhiều người.

Thời gian qua, nhiều người đã phải nhờ sự can thiệp của cơ quan chức năng sau khi nhận được thông báo trả nợ từ các công ty tài chính, ứng dụng điện thoại… Trong các vụ việc nêu trên, các “nạn nhân” thường bị lộ ảnh chụp chân dung, giấy tờ tùy thân và bị kẻ xấu lợi dụng để trục lợi bất chính.

Điển hình, anh N.T (trú tại Hà Nội) vô tình phát hiện mình đứng tên một khoản nợ quá hạn tại một công ty tài chính. Sau khi làm việc với công ty nêu trên, anh T được xác nhận bị người khác dùng ảnh chụp chứng minh nhân dân của mình để vay tiền. Tìm hiểu thêm, anh T còn phát hiện ảnh chụp giấy tờ của anh bị dùng để mở tài khoản và có khoản vay tại một ứng dụng di động. Dù không phải trả tiền, nhưng việc bị đánh cắp thông tin cá nhân đã khiến anh T không thể vay tiền ngân hàng để đầu tư kinh doanh vì đang “dính” nợ.

Đại diện Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao - Bộ Công an cho biết: Hiện nay, tình trạng mua bán thông tin cá nhân diễn biến phức tạp trên không gian mạng. Ngoài việc có thể một số tổ chức, cá nhân có trách nhiệm quản lý thông tin cá nhân của khách hàng để lộ, lọt danh sách ra ngoài thì nhiều người dùng internet ở Việt Nam cũng chưa có ý thức bảo vệ danh tính cá nhân. Không ít người sẵn sàng kê khai chính xác tất cả các thông tin như tên, nguyên quán, thường trú, năm sinh, cơ quan làm việc… trên các trang mạng xã hội. Một số ứng dụng điện thoại cũng yêu cầu người đăng ký sử dụng cung cấp cả số điện thoại, email, thậm chí ảnh chụp hai mặt giấy tờ tùy thân.

Để phòng ngừa việc lộ, lọt dữ liệu cá nhân, người dân tuyệt đối không công khai trên mạng xã hội những thông tin này. Khi vào các trang web, ứng dụng điện thoại mà thấy yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân cần cân nhắc và thận trọng. Cần tìm hiểu rõ việc yêu cầu cung cấp thông tin nhằm mục đích gì.

Theo quy định tại Điều 7, Luật An toàn thông tin mạng năm 2015 quy định: Nghiêm cấm thu thập, sử dụng, phát tán, kinh doanh trái pháp luật thông tin cá nhân của người khác; lợi dụng sơ hở, điểm yếu của hệ thống thông tin để thu thập, khai thác thông tin cá nhân.

Ngoài ra, doanh nghiệp, cá nhân tự ý chuyển thông tin của khách hàng cho bên thứ 3 có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng theo quy định tại Điều 65, Nghị định số 185/2013/NĐ-CP ngày 15/11/2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Theo Điều 288 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), hành vi mua bán, trao đổi, tặng cho, sửa chữa, thay đổi hoặc công khai hóa thông tin riêng hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân trên mạng máy tính, mạng viễn thông mà không được phép của chủ sở hữu thông tin đó nhằm thu lợi bất chính có thể bị phạt tiền mức cao nhất là 200 triệu đồng; phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc bị phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.

Luật gia ĐỖ MINH CHÁNH

(Trung tâm Tư vấn pháp luật TP. Hồ Chí Minh)

TIN CHUYÊN MỤC LIÊN QUAN